Kenmerkend aspect 30:de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap

Rijke burgers willen meer invloed op het bestuur en arme burgers willen een beter bestaan. Er breken een aantal democratische revoluties uit waarin hervormingen worden geëist.

  1. De Verenigde Staten nemen het initiatief door zich los te maken van de Engelse monarchie.

Om de ‘Franse en Indiaanse Oorlog’ (1754 – 1763) te bekostigen, stelde Engeland verschillende belastingen in voor de kolonisten in Amerika. De Engelse kolonisten kwamen toen met de leus: ‘no taxation without representation’ omdat zij niet vertegenwoordigt werden in het Parlement in Engeland. In 1773 was de Bosten Tea Party waarin de kolonisten zich verzetten tegen de wet dat zij alleen thee mochten kopen van de Britse Oost- Indische Compagnie. 4 juli 1776 werd de Onafhankelijkheidsverklaring aangenomen, geschreven door Thomas Jefferson. Engeland verzette zich hier tegen. Tijdens de Amerikaanse revolutie (1775 – 1783) versloeg opperbevelhebber George Washington de Engelse legers. In 1787 werd er door de 13 staten een grondwet opgesteld. De VS werd een federatie: een land met deelstaten en met een centraal bestuur. De macht werd ingedeeld volgens de trias politica:

  • Uitvoerende macht: president per 4 jaar
  • Wetgevende macht: Senaat en Huis van Afgevaardigden
  • Rechterlijke macht: Hooggerechtshof

Dit werd onderling gecontroleerd met het systeem van ‘checks and balances’

  1. Het Franse volk volgt door in 1789 in opstand te komen tegen koning Lodewijk XVI.

In Frankrijk betaalde nog steeds de 3e stand als enige belasting en Lodewijk XVI had meer geld nodig. Hij riep de Staten-Generaal bij elkaar. De 3e stand diende meteen een verzoekschrift, Cahiers de doléances, in met de eis dat alle standen belasting moesten betalen. Er werd echter gestemd per stand, wat nadelig was voor de 3e stand. Zij verlieten de Staten-Generaal en verzamelden zich op de kaatsbaan en zeiden niet weg te gaan tot er een grondwet was. Dit is het begin van de Franse Revolutie (1789). Ze bestormden de Bastille, het meest gehate symbool van het absolutisme. In 1791 kwam de wet Le Chapelier waarbij censuskiesrecht tot stand kwam. De radicale revolutionairen, de Jacobijnen, wilden de koning afzetten en van Frankrijk een Republiek maken. De Girondijnen, gematigde revolutionairen, wilden alleen de macht van koning nog verder inperken. Toen Lodewijk XVI vluchtte, werd hij opgepakt en in 1793 onder de guillotine gelegd. Er werd een volksleger opgericht dat streed voor het vaderland. Onder leiding van Robespierre kwam de periode van Terreur (1793 – 1794). In 1795 kwam er een nieuwe grondwet met beperkt kiesrecht en een nieuwe uitvoerende macht: het Directoire (vijfkoppig bestuur). In 1799 maakte Napoleon Bonaparte een einde aan de revolutionaire chaos. In 1804 riep hij zichzelf uit tot keizer Napoleon I. Met de Code Napoléon zorgde hij voor eenheid in de rechtspraak op basis van het gelijkheidsbeginsel. Na een nederlaag tegen de Russische tsaar (1812) nam Napoleon afstand van zijn troon in 1814.

  1. In Nederland maakt de Bataafse revolutie een einde aan de oligarchie van de regenten en de geld verspillende stadhouder Willem V.

In de Republiek was er crisis. Willem V werd gezien als veroorzaker van de problemen. In de pamflet ‘ Aan het volk van Nederland’ schrijft Joan Derk van der Capellen zijn kritiek over het huidige bestuur op. Hij werd de woordvoerder van de patriotten (antiprinsgezinden regenten en democraten). De machtsstrijd werd geëindigd door de legers van de Pruisische koning die zijn zus, de vrouw van Willem V, te hulp schoot. In 1795 vielen de volkslegers van Frankrijk de Republiek binnen en ontstond de Bataafse Republiek. Ze werden overheerst door de Fransen en waren dus niet onafhankelijk. Toen Napoleon aan de macht kwam, werd zijn broer Lodewijk Napoleon koning van het Koninkrijk Holland (1806).

Tijdens het Congres van Wenen (1815) werd Europa herverdeeld. De Restauratie begon: herstellen van het ancien régime.

bron: geschiedeniswerkplaats