Onderzoek: Arbeitseinsatz

De Arbeitseinsatz  was het inzetten van jongemannen uit de door Duitsland bezette gebieden als arbeidskrachten in de Duitse oorlogsindustrie tijdens de Tweede Wereldoorlog. De jongens moesten de plekken opvullen van de Duitse mannen die als soldaten aan het front dienden.

Mijn grootvader H.C. van Roijen sr. werd tijdens de Tweede Wereldoorlog twee keer als dwangarbeider aan het werk gezet in de Duitse oorlogsindustrie: in 1942 en in 1944. Ik doe onderzoek naar en publiceer over zijn leven in die periode.

Presentaties & Lezingen

Kennis delen is mijn passie!

Wilt u een lezing of presentatie organiseren in uw organisatie, een spreker uitnodigen voor een gastcollege of congres? Dat kan! Ik heb al veel presentaties en lezingen over verschillende historische onderwerpen mogen geven door het land heen. Ik stem de inhoud van de presentatie of lezing graag met u af.

Lezingen en collegereeksen:

  1. College: Geschiedenis van Nederland, Vrije Academie.
  2. College: Europese geschiedenis, Vrije Academie.
  3. De draak en de Barbaren: contacten tussen China en Europa door de eeuwen heen, Volksuniversiteit Den Haag.

Tarieven:

Ik hanteer een vast bedrag exclusief BTW en reiskosten per uur.

Canon van Nederland: de Tweede Wereldoorlog

Op 10 mei 1940 valt het Duitse leger Nederland binnen. Tijdens de bezetting worden ruim honderdduizend Nederlandse Joden vermoord in concentratiekampen. Sommige Nederlanders komen in verzet, maar de meeste zijn passief anti-Duits.

Krieg im Westen: Durchmarsch der deutschen Truppen durch Amsterdam. PK-Jäger- Scherl Bilderdienst Mai 1940 1207-41

Adolf Hitler
In 1933 komt Adolf Hitler als leider van de extreemrechtse NSDAP in Duitsland aan de macht. De nationaalsocialistische partij, waarvan de aanhangers nazi’s worden genoemd, groeit door de economische crisis en de wraakgevoelens over de manier waarop Duitsland is behandeld na de Eerste Wereldoorlog. Hitler wil van Duitsland het machtigste land van Europa maken. In 1938 neemt hij zijn geboorteland Oostenrijk in. Daarna annexeert hij een deel van Tsjecho-Slowakije. Als hij Polen binnenvalt, volgt de Brits-Franse oorlogsverklaring aan nazi-Duitsland: de oorlog is begonnen. In mei 1940 valt Hitler Frankrijk aan. Bij die aanval worden ook Nederland en België bezet.

Op vrijdagochtend 10 mei 1940 trekken Duitse soldaten de Nederlandse grens over. Het Nederlandse leger is niet opgewassen tegen de Duitse oorlogsmachine. Nadat de Duitsers het centrum van Rotterdam hebben gebombardeerd, besluit de Nederlandse legerleiding zich over te geven. De regering inclusief de koningin is dan al naar Engeland vertrokken.

Bezetting
Het bezette Nederland wordt eerst bestuurd door het Duitse leger, maar dat verandert snel in een burgerlijk bestuur. Hitler doet dit met een reden: de Nederlanders zijn voor hem een ‘Germaans broedervolk’ en moeten voor het nationaalsocialisme worden gewonnen. Dat kan volgens hem het beste door het bestuur zo veel mogelijk aan de Nederlanders te laten, met een bovenlaag van Duitse functionarissen. De Duitsers worden bijgestaan door leden van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB), een Nederlandse partij met vergelijkbare ideeën als de Duitse NSDAP, en door meelopers en profiteurs.

Wanneer Hitler in 1941 de aanval inzet op de Sovjet-Unie, sluiten zo’n twintigduizend Nederlandse mannen zich aan bij het Duitse leger. Maar er zijn ook mensen die zich aansluiten bij het verzet. Zij hebben eigen kranten die ze in het geheim verspreiden. Ook worden aanslagen uitgevoerd op bezetters en collaborateurs. De aanhang van het verzet groeit tegen het einde van de oorlog. Het grootste deel van de Nederlandse bevolking is echter passief anti-Duits en past zich aan de omstandigheden aan.

Vervolging
Aanvankelijk lijkt de bezetting mee te vallen, maar al snel wordt duidelijk wat onvrijheid betekent. Op de eerste verzetsdaden reageren de bezetters met zware straffen. Nederlandse mannen worden gedwongen in Duitse fabrieken te werken. Mensen worden zonder vorm van proces opgesloten in gevangenissen en concentratiekampen. Vooral voor de Nederlandse Joden wordt het leven steeds moeilijker door het groeiende aantal anti-Joodse maatregelen. Vanaf 1942 deporteert de Duitse bezetter meer dan honderdduizend Joodse mannen, vrouwen en kinderen vanuit Nederland in goederentreinen naar concentratiekampen. De overgrote meerderheid wordt vermoord. Onder het schrikbewind van de nazi’s worden naar schatting in totaal zes miljoen Joden en honderdduizenden Sinti en Roma, gehandicapten, homoseksuelen en Jehova’s getuigen omgebracht.

Hongerwinter en bevrijding
In het najaar van 1944 wordt het zuiden van Nederland bevrijd door geallieerde troepen. Pas in het voorjaar van 1945 begint ook de bevrijding van het gebied boven de grote rivieren. In de tussenliggende maanden krijgen met name de steden in de westelijke provincies nog te maken met de Hongerwinter. Door voedselgebrek komen naar schatting zeker twintigduizend mensen om. Op 5 mei 1945 geeft het Duitse leger zich over en is Nederland bevrijd. Nederlands-Indië is dan nog in handen van de Japanse bezettingsmacht. Na de atoombomaanvallen op Hiroshima en Nagasaki capituleert Japan op 15 augustus 1945.

Herinneren
Herinneringen aan deze traumatische oorlog blijven de Nederlandse samenleving sterk beïnvloeden. Jaarlijks worden op 4 mei de oorlogsslachtoffers herdacht en wordt op 5 mei de vrijheid gevierd.

Kenmerkend aspect 43:verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering

In de Eerste Wereldoorlog was enorme schade aangericht, ook bij de burgerbevolking. In de Tweede Wereldoorlog werd dit nog veel omvangrijker. De schade werd veroorzaakt door de bombardementen, Duitse raketaanvallen en de inzet van massavernietigingswapens (de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki). De burgerbevolking werd op vele manieren bij de oorlogvoering betrokken:

  • De oorlogseconomie veroorzaakte veranderingen in het aanbod van producten en voedseltekorten
  • De oorlogseconomie vroeg extra grote arbeidsinspanningen
  • De bombardementen en raketaanvallen zorgden voor veel dood en verderf
  • Vele families kregen te maken met oorlogsslachtoffers
  • Mensen werden ingezet als dwangarbeiders
  • De overheersers waren wreed

Voorbeeld: distributiestelsel

bron: geschiedeniswerkplaats

Kenmerkend aspect 42:de Duitse bezetting van Nederland

Krieg im Westen: Durchmarsch der deutschen Truppen durch Amsterdam. PK-Jäger- Scherl Bilderdienst Mai 1940 1207-41

Op 10 mei 1940 viel Duitsland Nederland binnen. Koningin Wilhelmina en haar regering vluchtten naar Londen. Zij sprak haar volk toe via de radio. De bezetting van Nederland gebeurde in 2 fases:

  1. Duitsers probeerden de Nederlanders met zachte hand te nazificeren. Er was weinig verzet. In 1941 was de Februaristaking waarbij Nederlanders in staking gingen als reactie op de Duitse razzia (hardhandig oppakken van joden) 
  2. De Nederlandse bevolking werd met harde hand onderdrukt. Er werden veel Nederlandse joden via kamp Westerbork naar vernietigingskampen gestuurd. De Nederlandse economie stond volledig in dienst van de Duitse oorlogsvoering.

In de loop van 1942 – 1943 groeide het verzet als gevolg van beperkende maatregelen als de avondklok, het verbod op politieke partijen, het verbod op radio’s, het distributiestelsel (goederen op bon) en het afvoeren van joden. In 1944 bevrijdden Geallieerden het zuiden van Nederland. Dit werd gevolgd door de hongerwinter (1944 – 1945). Op 5 mei 1945 werd Nederland bevrijd.

bron: geschiedeniswerkplaats